Over seksverslaving, hechting en de pijnlijke paradox in relaties
Een paar weken geleden was ik te gast in een van onze partnergroepen: een groep voor mensen die een relatie hebben (gehad) met iemand die worstelt met seksverslaving, liefdesverslaving of aandachtsverslaving (SLA). De partners vroegen of een van de counselors van de mannengroepen eens iemand kon aansluiten om vragen te beantwoorden over seks- liefde en aandachtsverslaving. ‘Welkom in het hol van de leeuw,’ zei een van de vijf vrouwen lachend, toen ik ging zitten.
Een poging om het ijs te breken. Want het was best spannend, zowel voor hun als voor mij. Ik keek om me heen. Het was dezelfde ruimte waar ik de dag ervoor nog met vier mannengroepen had gezeten en toch voelde de ruimte anders. Tassen en jassen her en der verspreid. Het ronde tafeltje in het midden stond vol halflege en omgevallen kopjes, koekjes en gebruikte theezakjes. Het oogde rommelig. Rommeliger dan bij de mannengroepen.
Wat er gebeurt als het ter sprake komt
De dag ervoor stroomde de vragen binnen die ze wilde bespreken. Vragen gingen over triggers, herstel, gedrag en vergeving. Toch was ook duidelijk dat alle vragen hetzelfde thema raakten: vertrouwen. Zo ook de eerste vraag die we bespraken: "Bestaat het echt dat een trigger niks meer met hem doet?" Ze waren nog niet zolang geleden op vakantie in Azië geweest en regelmatig liepen ze langs massagesalons. Zij vroeg aan hem wat dit met hem deed. "Helemaal niks", had hij gezegd. “Kan dat echt… terwijl hij daar jaren naartoe ging?” De manier waarop ze het vroeg, liet weinig ruimte voor twijfel.
Kort gezegd: ja, dat kan. Het kan zijn dat het hem op dat moment echt niets doet. Niet omdat er niets meer speelt, maar omdat hij het zo ver heeft weggedrukt dat hij er geen contact meer mee heeft. Maar volgens mij is dat niet waar het hier echt over gaat. Het gaat niet over of hij de waarheid spreekt. Het gaat over wat er gebeurt op het moment dat jij twijfelt.
Het gaat niet om 'de waarheid'
Gaat hij uitleggen, of verklaren waarom het niks met hem doet. Vertellen waarom het bij hem zo werkt. Wordt hij kortaf, of defensief. Sluit hij het gesprek af met de boodschap dat er “niets is”? Of wordt hij stil, trekt zich in zichzelf terug? Als dat gebeurt, en dat gebeurt - zeker in het begin van het herstelproces - bijna altijd, dan gaat het niet over die massagesalon. Maar over of hij ruimte kan maken voor de twijfel en vragen die er bij de ander zijn. Mag zij het erover hebben, of moet ze haar vragen inslikken om het 'gezellig te houden'. Moet ze haar pijn inslikken om de relatie overeind te houden? Het probleem zit niet in of hij het zich wel of niet herinnert, of dat het hem wel of niet iets doet. Het probleem ontstaat wanneer er geen ruimte is om het erover te hebben. Wanneer het gesprek niet opent, maar sluit.
“Maar waarom doet hij dat? Waarom trekt hij zich terug als ik vragen heb, als ik boos of verdrietig ben? Juist op het moment dat het erover gaat, gaat hij weg.” Voor veel partners voelt dat als de wereld op z’n kop. Het moment waarop jij hem nodig hebt, is precies het moment waarop hij afhaakt. Alsof je door een auto bent aangereden en de bestuurder vervolgens niet wil horen hoeveel pijn dat doet. En dat klopt. Hij wil het niet horen. Of preciezer: hij kan het niet. Jouw emoties roepen iets in hem op waar hij geen weg mee weet. Schaamte. Onmacht. Spanning. En in plaats van daarbij te blijven, gebeurt er iets anders. Hij wordt stil. Trekt zich terug. Gaat uitleggen. Minimaliseert. Of gaat in de aanval. Niet omdat hij je pijn niet ziet. Maar omdat hij er niet bij kan blijven.
En daar gaat het mis. Want voor jou voelt het als: hij is er niet. Terwijl hij zelf vaak ervaart: ik probeer het juist goed te doen. Wat ontbreekt, is niet de intentie, maar de aanwezigheid. Maar als iemand zich steeds terugtrekt op jouw emotie, kan het voelen alsof jouw reactie het probleem is. Alsof jouw boosheid te heftig is. Alsof jouw verdriet overdreven is. Alsof jij degene bent die het moeilijk maakt. En hoewel dat niet altijd bewust gebeurt, kan dit proces iets krijgen wat lijkt op gaslighting: je raakt het vertrouwen in je eigen waarneming kwijt.
Kan hij echt van mij houden en dit toch doen?
We waren in totaal bijna anderhalf in gesprek. De sfeer was zo anders als bij de mannengroepen. Breekbaarder. Maar ook krachtiger. Daar waar we bij de mannen soms moeten zoeken naar de emoties, waren ze hier veel meer aan de oppervlakte. En kon het van wanhoop ineens overgaan in een harde grap en werd er flink gelachen. Het is niet mogelijk om alle vragen te bespreken in dit blog. Maar deze wil ik nog behandelen, omdat het misschien wel een van de kernvraag is: “Is het echt mogelijk dat hij dit doet en toch van mij houdt?” Partners proberen het soms logisch te maken, in de hoop dat ze er iets van kunnen begrijpen. Als hij van me houdt, doet hij dit niet. Als hij dit doet, houdt hij dus niet van me. Maar zo eenvoudig is het niet.
Als liefde onveilig wordt
Het korte antwoord is: ja, dat kan. Hoe ongelofelijk ook, iemand kan van je houden en je toch beschadigen. Een man kan oprecht van zijn partner houden. Hij kan zich emotioneel verbonden voelen, kan zorg dragen, betrokken zijn. En hij kan niet weg willen uit de relatie. En tegelijk kan er een patroon actief zijn dat daar volledig los van lijkt te staan, namelijk dwangmatig zoeken naar seksuele prikkels, spanning, leegte of stress reguleren via seks/porno. Compulsief gedrag dat hij zelf ook niet meer onder controle heeft. Bij dit soort gedrag zie je meestal een combinatie van:
Emotieregulatie via seks
Seks wordt gebruikt om spanning, leegte of schaamte niet te hoeven voelen.
Splitsing (compartimentalisatie)
Hij houdt zijn relatie en zijn gedrag gescheiden, alsof het twee verschillende werelden zijn.
Conditionering en gewoonte
Het brein raakt gewend aan snelle prikkels, waardoor het gedrag automatisch wordt.
Schaamte en geheimhouding
Hoe langer het duurt, hoe meer hij gaat verbergen, voor jou en voor zichzelf.
Schaamte en geheimhouding
Hoe langer dit patroon bestaat, hoe meer schaamte zich opbouwt. En schaamte doet iets specifieks: het duwt gedrag onder de oppervlakte. Hij gaat liegen, verzwijgen, bagatelliseren. Niet alleen naar jou, maar vaak ook naar zichzelf. En dat maakt het extra pijnlijk, want waar jij op zoek bent naar waarheid en verbinding, ontstaat er juist afstand en onveiligheid. Wat dit zo moeilijk maakt, is dat beide dingen tegelijk waar kunnen zijn: Hij kan zeggen dat hij van je houdt en hij kan gedrag laten zien dat die liefde ondermijnt. Voor jou voelt dat als een tegenstelling. Voor hem voelt het vaak als twee gescheiden werelden. Maar voor een relatie werkt dat niet. Een relatie leeft niet van intentie, maar van gedrag.
Wat dit betekent voor jou als partner
De neiging is om het bij jezelf te zoeken: Ben ik niet aantrekkelijk genoeg? Doe ik iets verkeerd? Waarom kiest hij hier telkens weer voor? Maar dit patroon zegt in de kern meer over hoe hij met spanning omgaat. Over wat hij heeft geleerd te vermijden. Over waar hij nog niet eerlijk naar kan kijken. Dat maakt het niet minder pijnlijk. Maar het helpt wel om het op de juiste plek te leggen.
Liefde zonder veiligheid houdt een relatie niet in stand. Liefde zonder eerlijkheid ook niet. De vraag is uiteindelijk niet alleen: Houdt hij van mij? Maar ook: Is hij bereid om zijn gedrag onder ogen te zien en te veranderen? Want daar zit het verschil tussen iemand die vastzit in een patroon en iemand die verantwoordelijkheid begint te nemen voor zijn herstel. Daar wordt zichtbaar of er echt iets aan het veranderen is.
In de auto terug naar huis bleef dat tafeltje in mijn hoofd hangen. Halflege kopjes, omgevallen glazen, gebruikte theezakjes. Het zag er rommelig uit. En dat is het ook. Een proces waarin veel door elkaar loopt en waarin het uiterste wordt gevraagd van de partners. Terwijl zij niet degenen zijn die het probleem hebben veroorzaakt.
Luister hier naar de impact die SLA heeft op partners in aflevering 4 van de podcast Liefde zonder masker.
Reactie plaatsen
Reacties