Hoe ontstaat een verslaving en waarom is het zo belangrijk om dat te snappen

Erik Willems
15/06/2021 | 08:16 uur
in de categorie Algemeen

 

Suzanne is 20 jaar oud, studeert aan de UvA en kampt al vanaf het begin van de middelbare school met eetbuien. Ondanks heel veel pogingen kan ze hier niet mee stoppen, daaroom nam ze contact op. In ons eerste gesprek zei ze kort en bondig hoe het probleem was ontstaan: ‘Toen ik net op de middelbare zat werd ik heel veel gepest, als ik daarna naar huis fietste kwam ik langs de supermarkt waar ik M&M’s kocht. Die nam ik mee naar huis en thuis op mijn kamer at ik die op. Daar ben ik niet meer mee gestopt’.
 

Een verslaving is geen keuze. Dat is voor mensen die geen verslaving hebben onbegrijpelijk, ‘Je stopt het toch zelf in je mond?’, of ‘Niemand dwingt je toch om te drinken?’. Maar ook voor degene met de verslaving snapt meestal niet waarom hij of zij iets doet wat hij eigenlijk niet wil. Dat maakt het ook zo frustrerend: Waarom gaan we door met iets wat zoveel ellende, pijn, verdriet en schaamte oplevert? Die vraag stellen mensen met een verslaving zichzelf heel vaak. Maar die vraag wordt meestal gesteld als oordeel en niet echt als vraag. Toch is het is een heel belangrijke vraag.
 

"Juist omdat we doorgaan met iets wat we niet willen, wat ons zoveel verdriet, ellende en pijn oplevert, laat zien dat er sterkte drijfveren achter het gebruik en gedrag zitten."        

 

Verslaving begint als welkome vriend

Een verslaving is een zeer complex psychologisch en fysiologische proces, wat zich kan uiten in ieder gedrag dat in eerste instantie heel prettig is. Niemand kiest bewust om verslaafd te raken, het is iets waar je in terechtkomt zonder dat je dit doorhebt. Veel mensen met een verslaving weten niet eens wanneer ze precies verslaafd zijn geraakt en het gebruik of gedrag begon ook vaak als leuk, gezellig of fijn. Een wijntje drinken met een vriend of vriendin kan heel prettig en gezellig zijn, net als jointje roken met vrienden, een avondje naar het casino of gamen. En GHB kan de seks nog veel intenser maken. Een verslaving is voordat het een probleem wordt dus welkome vriend. Niemand is na één keer blowen of na één avond drinken verslaafd.

Het is een proces, een glijdende schaal. En op het moment dat iemand doorkrijgt dat het een probleem is, is het meestal te laat. Dan blijkt die welkome vriend een sluipmoordenaar te zijn geworden. Maar niet iedereen die alcohol drinkt raakt verslaafd, niet iedereen krijgt eetbuien of raak verslaafd aan seks. Waarom raakte de ene persoon verslaafd en de andere juist niet?

 

Basisbehoeften van de mens

Voor een antwoord op die vraag kijken we naar de fundamentele behoefte van een mens. De eerste basisbehoefte is hechting. Hechting is je verbonden voelen met een ander. In eerste intstantie is de hechting met je ouders heel belangrijk. Het is zelfs een vereiste, want een baby is volstrekt hulpeloos en is afhankelijk van anderen. Hechting zorgt ook voor de aanmaak van endorfine in de hersenen. Deze neurotransmitter zorgt er onder andere voor dat je minder gevoelig bent voor pijn, werkt weerstand verhogend, verminderd angst en zorgt het voor een geluksgevoel. Endorfine is een stofje dat je lichaam zelf aanmaakt en lijkt erg op de werking van morfine.
 

"Endorfine is ook belangrijk tegen stress. Als je baby muizen neemt en de endorfine receptoren buiten werking stelt, dan huilen ze niet als hun moeder niet in de buurt is. Dat zou betekenen dat ze niet zouden overleven in het wild. Als er vroeg in de jeugd stress en trauma is dan ontwikkelt het systeem van endorfine zich niet goed."

 

Het belang van authenticiteit

De tweede basisbehoefte is authenticiteit, wat betekent dat je verbonden bent je zelf. Simpel gezegd: weten wat je voelt en in staat zijn daar naar te handelen. Beide zijn noodzakelijk om te overleven, maar die twee basisbehoeften kunnen op gespannen voet staan met elkaar. Wat gebeurt er als je authenticiteit je hechting bedreigt? Bijvoorbeeld als een kind boos wordt omdat het geen koekje krijgt vlak voor het avondeten, maar de ouders niet kunnen omgaan met boosheid van het kind. Omdat ze zelf opgroeiden in een situatie waar dit absoluut niet getolereerd werd, of omdat vader een aantal keer per week een kwade dronk had en de boel kort en klein sloeg. Als een kind moet kiezen tussen hechting en authenticiteit zal het altijd zijn of haar eigen authenticiteit onderdrukken, omdat het verbonden wil blijven met papa en mama. Hoe vaker dit gebeurt hoe meer we kwijtraken van onze authenticiteit. In ons volwassen leven staan we vervolgens niet meer in contact met ons gevoel en hebben grote moeite met wat we nou eigenlijk willen.

 

De rol van trauma bij verslaving

Verslavingsdeskundige Gabor Mate zegt over trauma: ‘mensen vaak denken dat trauma hetgeen is wat je overkomt. Dus trauma is de scheiding van je ouders, de dood van een vader of moeder, een moeder die een bipolaire stoornis heeft, ruziemakende ouders, fysiek, psychologisch of seksueel misbruik. Dat zijn geen trauma’s, die gebeurtenissen zijn traumatisch.
 

"Trauma is niet wat er met je gebeurt, maar wat er van binnen met je gebeurt als gevolg van de traumatische gebeurtenis. Het gevolg hiervan is dat je je losmaakt van je emoties en gevoelens, van je lichaam. Je hebt moeite om in het hier en nu te leven en ontwikkelt een negatief beeld van jezelf en wordt defensief naar anderen.”         


Dit nemen we (vaak onbewust) mee naar ons volwassen leven. Om die negatieve gevoelens niet meer te voelen, of omdat we niet geleerd hebben hier mee om te gaan zoeken we uitwegen. Zoeken we 'hulp'. Hulp in de vorm van M&M's, alcohol, gamen of seks. Met andere woorden: de verslaving is niet het primaire probleem, het is eigenlijk een poging om het probleem op te lossen. Dus een belangrijk vraag is: hoe is dit probleem ontstaan?’ Volgens Mate vindt verslaving altijd zijn oorsprong in trauma; "De verslaving is een poging om om te gaan met de effecten hiervan, wat ook lukt. Het effect is echter heel kort, want op de lange termijn zorgt het alleen maar voor meer problemen". Het is dus pijnlijk om te zien dat de manier die de verslaafde heeft gevonden om het probleem op te lossen, de problemen eigenlijk alleen maar vergroot.

 

De ware betekenis van herstel

Daarbij is het niet alleen belangrijk om te herkennen wat er in de jeugd is gebeurd, maar ook om te herkennen hoe deze ervaringen zich in het hier en nu manifesteren. En hoe doe je dat? Door je te verbinden met je lichaam in het hier en nu. In herstel gaan betekent dus ook dat je de verbinding met je lichaam en je emoties herstelt. Je herstelt wat je al die tijd was kwijtgeraakt. Je herstelt jezelf, je vindt jezelf terug. En het verliezen van jezelf is de essentie van trauma. Volgens Mate is het werkelijke doel van therapie is opnieuw leren verbinden, daar vindt de heling plaats met het deel wat we zijn kwijtgeraakt, je authenticiteit. 

Hoe kan hypnotherapie nou een rol spelen bij dit herstel van verslaving? Hypnotherapie is een lichaamsgerichte vorm van therapie die kan helpen bij herstel van verslavingen met oefeningen en technieken die je leren om je opnieuw te leren verbinden met je lichaam, je emoties. Daarnaast kan je met hypnotherapie en emdr pijnlijke ervaringen in het verleden verwerken en loslaten. Niet door erover te praten, maar door te voelen en deze alnog te verwerken. Ik gebruik in mijn werk dus hypnotherapie, emdr en mindfulness. Daarnaast gebruik mijn eigen ervaringsdeskundigheid in mijn werk bij mensen met verslavingsproblematiek.